Scopus'ta Q3 ne anlama gelir ?

Cicek

Yeni Üye
[HEADING=1]Scopus’ta Q3 Ne Anlama Gelir? Bilimsel Yayın Sıralamaları, Atıf Analizi ve Akademik Değer Üzerine Bir İnceleme[/HEADING]
1. Scopus Q3 Kavramına Bilimsel Bir Bakış

Akademik bir makale üzerinde çalışırken insanın aklına yalnızca araştırmanın sonuçlarının ne kadar önemli olduğu değil, bu sonuçların hangi dergide yayımlanmasının daha doğru olacağı da geliyor. Özellikle yüksek lisans ve doktora öğrencileri, akademik kariyerinin başındaki araştırmacılar ve bilimsel yayınlarını değerlendirmeye çalışan akademisyenler için Scopus indeksindeki dergilerin Q1, Q2, Q3 ve Q4 şeklinde sınıflandırılması önemli bir karar ölçütü hâline gelebiliyor. Peki, bir derginin Q3 kategorisinde bulunması gerçekten ne ifade ediyor? Bu durum derginin bilimsel kalitesinin düşük olduğunu mu gösteriyor, yoksa akademik yayıncılığın daha kapsamlı bir değerlendirme sisteminin parçası mı?

Bu soruya yalnızca sıralama üzerinden cevap vermek, bilimsel yayıncılığın doğasını gereğinden fazla basitleştirmek olur. Konuyu anlamak için bibliyometri, atıf analizi, dergi sıralama yöntemleri ve araştırma değerlendirme ilkelerini birlikte incelemek gerekir. Ayrıca bir derginin sıralamadaki konumu ile o dergide yayımlanan belirli bir makalenin bilimsel niteliği arasında doğrudan ve kesin bir eşitlik kurulamayacağını baştan kabul etmek önemlidir.

Bu incelemenin temel amacı, Scopus Q3 kavramını teknik açıdan açıklarken akademik yayın seçimi, araştırmacıların kariyer beklentileri ve bilimsel bilginin toplumsal değeri bakımından da değerlendirmektir. Böylece Q3 etiketinin neyi gösterdiğini, neyi göstermediğini ve bir yayın kararı verirken hangi ek bilgilere ihtiyaç duyulduğunu daha net görebiliriz.

2. Scopus Nedir ve Q3 Sınıflandırması Nasıl Çalışır?

Scopus, Elsevier tarafından sunulan, bilimsel dergilerdeki makaleleri, konferans bildirilerini ve diğer akademik yayın türlerini kapsayan geniş bir bibliyografik ve atıf veri tabanıdır. Araştırmacılar Scopus aracılığıyla bilimsel yayınları tarayabilir, atıf ilişkilerini inceleyebilir ve dergilerin bibliyometrik göstergelerine ulaşabilir. Ancak Scopus'ta indekslenmek ile bir derginin Q1, Q2, Q3 veya Q4 grubunda bulunması aynı şey değildir. İndekslenme, veri tabanında kapsanmayı; çeyreklik sınıflandırması ise belirli bir ölçüte ve konu kategorisine göre göreli konumu ifade eder.

Q harfi, İngilizcedeki quartile sözcüğünden gelir ve dörtte birlik dilimi belirtir. Dergiler, ilgili değerlendirme sisteminde aynı konu alanındaki diğer dergilerle karşılaştırılarak dört gruba ayrılır.

- Q1: İlgili kategori içerisindeki üst yüzde 25'lik dilim.

- Q2: Üst yüzde 25 ile yüzde 50 arasındaki dilim.

- Q3: Üst yüzde 50 ile yüzde 75 arasındaki dilim.

- Q4: Sıralamanın alt yüzde 25'lik dilimi.

Burada önemli bir ayrıntı var: Scopus ekosisteminde çeyreklik bilgisi, kullanılan göstergeye ve sınıflandırma sistemine bağlı olarak değişebilir. Scopus'un CiteScore temelli sınıflandırmasında Q3, ilgili konu kategorisinde yaklaşık 25–49. yüzdelik dilim aralığına karşılık gelir. Bu nedenle Q3'ü doğrudan bütün dergiler arasında aynı ve değişmez bir kalite seviyesi olarak yorumlamak doğru değildir. Scopus Support Center+1

Örneğin mühendislik alanındaki bir derginin Q3 konumunda olması, onun kendi alanındaki dergilerle karşılaştırıldığında belirli bir göreli sıralamada bulunduğunu gösterir. Aynı derginin başka bir konu kategorisindeki konumu farklı olabilir. Benzer biçimde bir dergi, bir yıl Q2 iken sonraki yıl Q3'e gerileyebilir veya Q3'ten Q2'ye yükselebilir.

Dolayısıyla Q3, tek başına bir başarısızlık işareti değildir. Daha doğru yorum, derginin belirli bir değerlendirme yılında ve belirli bir bilimsel kategori içerisinde göreli olarak nerede bulunduğudur.

3. Q3 Belirlenirken Hangi Veriler Kullanılır?

Q3 sınıflandırmasının arkasındaki mantığı anlamak için önce bibliyometrik değerlendirme kavramını açıklamak gerekir. Bibliyometri, bilimsel yayınların ve atıfların nicel yöntemlerle incelenmesidir. Yayın sayısı, atıf sıklığı, dergilerin konu alanındaki sıralaması ve bilimsel kaynaklar arasındaki ilişkiler bu yaklaşımın temel inceleme alanları arasındadır.

Scopus'ta Q3 değerlendirmesiyle ilişkili önemli göstergelerden biri CiteScore'dur. Elsevier'in resmî açıklamasına göre CiteScore, dört yıllık bir dönem içerisinde yayımlanan belirli belge türlerinin aldığı atıfları, aynı dönemde yayımlanan ve hesaplamaya dâhil edilen belge sayısına oranlayarak hesaplanır. Örneğin 2024 CiteScore hesaplamasında 2021–2024 döneminde yayımlanan makaleler, derlemeler, konferans bildirileri, kitap bölümleri ve veri makaleleri ile bunlara gelen atıflar dikkate alınır. Scopus Support Center

Basitleştirilmiş bir örnek üzerinden ilerleyelim. Bir derginin ilgili dört yıllık dönemde hesaplamaya dâhil edilen 200 belgesi bulunduğunu ve bu belgelere aynı dönem içerisinde toplam 600 atıf geldiğini varsayalım.

CiteScore=600200=3\text{CiteScore}=\frac{600}{200}=3CiteScore=200600=3

Bu örnekte derginin CiteScore değeri 3'tür. Başka bir ifadeyle hesaplamaya giren belge başına ortalama üç atıf düşmektedir.

Ancak bu değer tek başına derginin Q3 olduğunu göstermez. Çeyreklik konumu belirlemek için derginin ilgili konu kategorisindeki diğer kaynaklarla karşılaştırılması gerekir. CiteScore değeri 3 olan bir dergi bir alanda Q1, başka bir alanda Q3 veya Q4 kategorisinde bulunabilir. Bunun nedeni, alanlar arasında atıf alışkanlıklarının ve yayın üretim biçimlerinin farklılaşmasıdır.

Örneğin biyomedikal bilimlerde bir araştırma makalesinin kısa sürede çok sayıda atıf alması mümkünken matematik, tarih veya bazı mühendislik alt alanlarında atıfların birikmesi daha uzun sürebilir. Bu farklılıklar, ham atıf sayılarını doğrudan karşılaştırmanın neden yanıltıcı olabileceğini gösterir. Elsevier de CiteScore'un alanlar arasında doğrudan karşılaştırılmaması gerektiğini; bu amaçla yüzdelik dilim, SNIP ve SJR gibi göstergelerin kullanılabileceğini belirtmektedir. Scopus Support Center

Burada bir yöntem ayrımını da gözden kaçırmamak gerekir. Akademik yayıncılıkta Q3 ifadesi bazen CiteScore temelli Scopus sınıflandırması, bazen de SCImago Journal Rank (SJR) üzerinden hesaplanan çeyreklik için kullanılmaktadır. SJR, atıfların yalnızca sayısını değil, atıf yapan kaynakların bilimsel ağırlığını da hesaba katan farklı bir göstergedir. Bu nedenle bir derginin Scopus CiteScore Q3 konumu ile SCImago üzerindeki SJR Q3 konumu otomatik olarak aynı kabul edilmemelidir.

Bilimsel açıdan sağlıklı bir değerlendirme yapmak için önce hangi göstergenin kullanıldığını, ardından hangi yılın verisinin incelendiğini ve hangi konu kategorisinin esas alındığını belirlemek gerekir.

4. Q3 Bir Derginin Bilimsel Kalitesi Hakkında Ne Söyler?

Bu sorunun cevabı, nicel göstergeler ile bilimsel kalite arasındaki farkta yatmaktadır. Bir derginin Q3 kategorisinde yer alması, ilgili ölçüte göre kendi alanındaki kaynakların orta-alt bölümünde bulunduğunu gösterir. Fakat bu konum, derginin hakemlik süreçlerinin yetersiz olduğunu, yayımladığı bütün çalışmaların zayıf olduğunu veya bilimsel güvenilirliğinin düşük olduğunu kanıtlamaz.

Bilimsel kalite çok boyutlu bir kavramdır. Araştırma tasarımının uygunluğu, örneklem büyüklüğü, ölçüm araçlarının geçerliliği, istatistiksel analizlerin doğruluğu, sonuçların tekrarlanabilirliği, etik ilkelere uyum ve literatüre sağlanan katkı bu boyutlar arasındadır. Dergi sıralaması ise bunların tamamını doğrudan ölçmez.

Örneğin küçük bir araştırma grubu, nadir görülen bir hastalığa ilişkin önemli bir bulgu ortaya koyabilir. Bu çalışma, alanındaki çok yüksek sıralamalı bir dergide yayımlanmasa bile klinik uygulamalar açısından değerli olabilir. Benzer şekilde yerel bir eğitim sorununu kapsamlı biçimde inceleyen bir araştırma, uluslararası atıf sayısı bakımından sınırlı kalmasına rağmen ilgili topluluk için anlamlı sonuçlar üretebilir.
 
Üst