Emre
Yeni Üye
Maçta Uzatma Neden Olur? 90 Dakikanın Ardındaki Kayıp Zamanın Geleceği
Futbolda 90. dakika geldiğinde çoğumuzun gözü otomatik olarak skorborda gider. Ardından hakemin gösterdiği “+5”, “+7” ya da “+10” gibi rakamlar maçı bir anda yeniden ilginç hale getirir. Özellikle takımınız gerideyse o birkaç dakika bazen bütün sezonun kaderi kadar önemli görünür. Peki gerçekten neden uzatma olur? Hakem bu süreyi neye göre belirler ve önümüzdeki yıllarda maçların son bölümleri daha da mı uzayacak?
Bu konuya biraz yakından bakınca, uzatmanın yalnızca sakatlıklarla ilgili olmadığını görüyoruz. Oyuncu değişiklikleri, gol sevinçleri, VAR incelemeleri, sakatlık tedavileri, oyunun yeniden başlatılmasının gecikmesi ve çeşitli disiplin olayları maçın gerçek oynama süresini azaltabiliyor. Güncel kurallar da hakemlerin bu kayıpları hesaba katmasını öngörüyor.
IFAB
+1
Benim futbola dair kişisel gözlemimde en dikkat çekici değişim, eskiden “3-4 dakika uzatma” diye alıştığımız son bölümün artık çok daha değişken hale gelmesi. Bunun yalnızca hakem tercihi olmadığını, futbolun giderek daha karmaşık bir oyun haline gelmesinin doğal sonucu olduğunu düşünüyorum.
Maçta Uzatma Tam Olarak Neden Verilir?
Öncelikle iki farklı kavramı ayırmak gerekiyor. Halk arasında “uzatma” denildiğinde bazen normal sürenin sonuna eklenen ilave süre, bazen de kupalarda beraberlik sonrası oynanan 30 dakikalık ekstra süre kastediliyor.
Normal lig maçında karşılaşma 45'er dakikalık iki devreden oluşur. Ancak oyun sırasında kaybedilen süreler tamamen yok sayılmaz. IFAB'ın güncel Oyun Kuralları'na göre hakem; oyuncu değişiklikleri, sakat oyuncuların değerlendirilmesi, zaman kaybettirme, disiplin cezaları, VAR kontrolleri ve incelemeleri, gol sevinçleri ve önemli yeniden başlatma gecikmeleri gibi nedenlerle kaybedilen zamanı hesaba katar. Gösterilen süre minimum süredir ve hakem gerektiğinde bu süreyi artırabilir.
IFAB
Bu nedenle örneğin ikinci yarıda 5 dakika kayıp oluştuysa hakemin “+5” göstermesi şaşırtıcı değildir. Fakat +5 başladıktan sonra yeni bir sakatlık veya başka bir ciddi zaman kaybı yaşanırsa süre daha da uzayabilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Hakem, ilk yarıda yapılan zamanlama hatasını ikinci yarının süresini değiştirerek telafi edemez. Yani her devrenin kendi zaman hesabı bulunur.
IFAB
VAR, Oyuncu Değişiklikleri ve Gol Sevinçleri Neden Bu Kadar Önemli?
Modern futbolun temposu yükseldikçe oyunun kesildiği anların niteliği de değişti. VAR bunun en görünür örneklerinden biri. Bir pozisyonun kontrol edilmesi birkaç saniye sürebileceği gibi, hakemin monitöre gidip inceleme yapması halinde daha uzun bir duraklama da oluşabiliyor.
FIFA'nın 2022 Dünya Kupası sonrasında yaptığı açıklamalarda, sakatlıklar, oyuncu değişiklikleri, VAR kontrolleri ve gol sevinçlerinin kaybedilen süreyi ciddi biçimde artırdığı özellikle vurgulanmıştı. İngiltere-İran maçında iki oyuncunun sakatlıkları tek başına yaklaşık 14 dakikalık duraklamaya neden olmuş, diğer olaylarla birlikte toplamda 23 dakikalık ilave süre ortaya çıkmıştı.
Inside FIFA
Buradan önemli bir gelecek tahmini çıkıyor: VAR tamamen ortadan kalkmadığı ve futbol daha fazla teknolojik denetime yöneldiği sürece, maçların kayıp zaman hesabı basit bir kronometre meselesi olmaktan çıkacak.
Hatta IFAB'ın 2026/27 kurallarına ilişkin son değişikliklerinde oyunun temposunu korumaya yönelik yeni zaman yönetimi önlemleri bulunuyor. Taç atışı ve kale vuruşunun kasıtlı olarak geciktirilmesi gibi durumlarda görsel beş saniyelik geri sayım uygulanması bu yaklaşımın önemli örneklerinden biri.
The Ifab Downloads
İstatistikler Neden Maçların 100 Dakikaya Yaklaştığını Gösteriyor?
UEFA'nın Avrupa kulüp futboluna ilişkin 2024 raporu burada oldukça dikkat çekici. Rapora göre 2023/24 sezonunda incelenen üst düzey liglerin yaklaşık dörtte birindeki maçlar 100 dakikanın üzerine çıktı. 42 üst düzey ligin tamamı dikkate alındığında 2022/23 sezonundaki ortalama maç uzunluğu 97,4 dakika olarak hesaplandı. Türkiye Süper Lig'i ise 2022/23'te ortalama 101,9 dakikayla oldukça yüksek bir değere sahipti.
UEFA.com
Bu rakamlar “futbol artık 100 dakikadır” anlamına gelmiyor. Sadece 90 dakikalık resmi sürenin üzerine eklenen sürelerin bazı liglerde artık oldukça önemli hale geldiğini gösteriyor.
Daha eski bilimsel araştırmalar da oyunun kesintilerinin futbolda stratejik bir boyut taşıyabildiğini ortaya koymuştu. Bir çalışmada maç başına çok sayıda oyun kesintisi bulunduğu, özellikle oyunun son bölümünde önde olan takımların bazı yeniden başlatmaları daha yavaş gerçekleştirdiği gözlemlenmişti.
PubMed
Başka bir araştırma ise zaman kaybettirmenin kalecinin topu elinde tutması, kale vuruşu, taç, serbest vuruş, korner ve oyuncu değişiklikleri gibi farklı durumlarda stratejik olarak kullanılabildiğini gösterdi.
PubMed
Dolayısıyla uzatma sadece “sakatlanan oyuncunun tedavisi” değildir. Futbolun stratejik yapısıyla doğrudan bağlantılıdır.
Erkek Futbolunda Geleceğin Stratejisi: Son 10 Dakika Daha Değerli Olabilir mi?
Burada erkek futbolunu ele alırken bunu biyolojik ya da karakter temelli bir genelleme olarak değil, günümüzde erkek profesyonel futbolunda görülen taktik ve ekonomik yapı üzerinden değerlendirmek daha doğru olur.
Önümüzdeki yıllarda teknik ekiplerin maçın son bölümünü daha hassas planlayacağını düşünüyorum. Veri analitiği zaten oyuncu yorgunluğunu, sprint kapasitesini, pres yoğunluğunu ve rakibin savunma davranışını takip ediyor. Uzatmaların artması, bu verilerin 90 dakika yerine 95, 100 veya daha uzun süreli senaryolara göre yorumlanmasını daha önemli hale getirebilir.
Özellikle önde olan takım açısından son dakikalar artık yalnızca “skoru koruma” değil, zaman yönetimiyle risk yönetimini birlikte yapma problemi olacak.
Geride olan takım içinse +7 veya +9 dakika, hücum planının tamamen değişmesi anlamına gelebilir. Teknik direktörler daha erken oyuncu değişiklikleri yaparak son bölüme yüksek tempolu oyuncular saklayabilir.
Bu nedenle erkek futbolunda geleceğin önemli taktik sorularından biri şu olabilir:
Bir takım 90 dakikayı değil, 100 dakikalık maçı nasıl kazanacak?
Bu soru özellikle yüksek seviyeli turnuvalarda daha da önem kazanabilir.
Kadın Futbolunda İnsan Odaklı Değişim Nereye Gidebilir?
Kadın futbolunu yalnızca erkek futbolunun bir kopyası gibi değerlendirmek doğru olmaz. Profesyonel kadın futbolunun küresel ölçekte büyümesiyle birlikte seyirci deneyimi, oyuncu sağlığı, hakemlik standartları, yayıncılık ve çalışma koşulları da daha fazla gündeme geliyor.
Burada “kadınlar böyledir, erkekler şöyledir” şeklinde bir ayrım yapmak yerine, kadın futbolunun gelişiminde insan odaklı ihtiyaçların ve toplumsal etkilerin daha fazla tartışılacağını öngörüyorum.
FIFA'nın kadın hakemlerle ilgili güncel çalışmalarında da temsil, kültürel kalıplar ve kadınların hakemlikte karşılaştıkları yapısal engeller üzerinde duruluyor. FIFA, hakemlikte yetkinliğin cinsiyetten bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini vurgularken kadınların üst düzey görevlere erişimindeki tarihsel engellere de dikkat çekiyor.
Inside FIFA
Bu nedenle gelecekte kadın futbolunda uzatma tartışmasının yalnızca “kaç dakika verilmeli?” sorusuyla sınırlı kalacağını düşünmüyorum.
Oyuncu sağlığı nasıl korunacak?
Hakemlerin iş yükü nasıl yönetilecek?
Takvim yoğunluğu nasıl düzenlenecek?
Seyircinin maçı izleme deneyimi nasıl korunacak?
Bunların tamamı aynı tartışmanın parçası haline gelebilir.
Üstelik sakatlıkların uzatma süresine etkisi yalnızca teorik bir mesele değil. Türkiye'deki araştırmacıların da yer aldığı profesyonel futbol çalışmasında 266 maç incelenmiş ve 893 sakatlık kaynaklı oyun durması tespit edilmişti. Ortalama sakatlık kaynaklı duraklama yaklaşık 88,7 saniyeydi.
PubMed
Bu tür bulgular gelecekte “oyuncunun gerçekten tedaviye ihtiyacı var mı?” sorusunun daha bilimsel biçimde ele alınmasına yol açabilir.
Gelecekte Hakemler Uzatmayı Daha Bilimsel mi Hesaplayacak?
Bence en güçlü gelecek tahminlerinden biri bu.
2026'da yayımlanan bir çalışmada 2022/23 Bundesliga sezonunun ikinci yarısındaki ilave süreler incelendi. Araştırmacılar, hakemlerin kurallara uymasına rağmen farklı kesinti türlerine karşı zaman hesabında tutarsızlıklar bulunduğunu belirledi. Çalışmada özellikle gol sevinçleri, oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar ve VAR duraklamalarının hakemler tarafından aynı ağırlıkta değerlendirilmediği görüldü.
PubMed
Bu sonuç bana göre teknolojinin hakemin yerini alacağı anlamına gelmiyor. Daha olası senaryo, teknolojinin hakeme karar desteği vermesi.
Gelecekte bir sistem maç sırasında şu verileri otomatik olarak hesaplayabilir:
Oyuncu değişikliklerinde geçen süre
VAR kontrolünün süresi
Sakatlık nedeniyle duran oyun
Gol sevinçlerinin süresi
Topun oyuna yeniden sokulmasında yaşanan gecikmeler
Disiplin olayları nedeniyle kaybedilen zaman
Diğer olağan dışı duraklamalar
Hakem yine nihai kararı verebilir; ancak önünde gerçek zamanlı bir veri tablosu bulunabilir.
Bu, uzatma kararlarının daha standart hale gelmesini sağlayabilir.
“Uzatma” ile “Ekstra Süre” Aynı Şey Değil
Forumlarda sık karşılaştığım bir karışıklık da bu.
Lig maçının sonunda hakemin gösterdiği +6 dakika, normal sürede kaybedilen zamanın telafisidir. Buna karşılık bazı kupa ve eleme müsabakalarında maç 90 dakika sonunda berabere kalırsa kurallara bağlı olarak iki adet 15 dakikalık ekstra süre oynanabilir. Bu durumda toplam süre 120 dakikaya kadar çıkabilir.
Ekstra süre ise fiziksel açıdan tamamen farklı bir durumdur.
Bilimsel bir sistematik inceleme, 120 dakikalık maçlarda ekstra sürenin ilerleyen dakikalarında toplam ve yüksek yoğunluklu koşu mesafelerinin azaldığını, şut hızının, pas ve dripling sayılarının da normal 90 dakikaya kıyasla düşebildiğini ortaya koyuyor.
PubMed Central (PMC)
Yani maçın uzaması yalnızca seyirci için daha fazla futbol demek değildir. Oyuncular açısından yorgunluk, karar kalitesi ve sakatlık riskleri açısından farklı bir oyun ortamı yaratır.
Yerel Futbolda Bizi Ne Bekliyor?
Türkiye açısından konu ayrıca ilginç. UEFA verilerinde Süper Lig'in 2022/23 sezonunda ortalama maç süresinin 101,9 dakika olması, Türkiye'de ilave zamanın zaten ciddi bir seviyeye ulaştığını gösteriyor.
UEFA.com
Bence yerel düzeyde asıl tartışma, “neden bu kadar uzuyor?” sorusundan “bu süre nasıl daha adil ve şeffaf yönetilir?” sorusuna doğru kayacak.
Özellikle VAR'ın kullanıldığı maçlarda taraftarın en çok istediği şeylerden biri açıklık. Bir takım +8 dakikayı gördüğünde, seyirci bunun nereden geldiğini anlayabilirse hakeme yönelik tepkinin de azalması mümkün.
Belki gelecekte stadyum ekranlarında çok daha gelişmiş zaman bilgileri görebiliriz. Örneğin yalnızca “+7” yerine, sistemin hangi tür duraklamaları hesaba kattığını gösteren daha açıklayıcı bir veri sunulabilir.
Bu, taraftar deneyimini de değiştirebilir.
Küresel Futbol İçin En Büyük Tartışma: Saat Dursun mu?
Asıl büyük değişiklik ise çok daha radikal olabilir: Futbolun tamamen etkin oyun süresi sistemine geçmesi.
Zaman kaybettirmenin stratejik bir davranış olduğunu gösteren araştırmalar, oyunun durduğu sürelerde saatin işlemeye devam etmesinin takımlara zaman kazanma teşviki verdiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, oyun durduğunda saatin de durduğu bir sistemin oyunu daha zaman verimli hale getirebileceğini öne sürüyor.
PubMed
Fakat bunun futbolun karakterini değiştireceği de açık.
Basketboldaki gibi tamamen duran bir saat sistemi futbolda 90 dakikalık geleneksel yapıyı ciddi biçimde dönüştürür. Bu nedenle yakın gelecekte bunun bir anda tüm profesyonel futbolun standardı haline gelmesi bana göre düşük ihtimal.
Daha gerçekçi senaryo, mevcut sistemin giderek daha hassas hale gelmesi.
IFAB'ın 2026/27 sezonu için zaman kaybını ve oyunun temposundaki kesintileri azaltmaya yönelik yeni düzenlemeler getirmesi de bu yönde bir işaret olarak okunabilir.
The Ifab Downloads
Benim Geleceğe Dair Tahminim: +10 Dakika Sıradanlaşabilir mi?
Kısa cevap: Bazı maçlarda evet, fakat her maçta değil.
Veriler, maçların uzama eğiliminin güçlü olduğunu gösteriyor. UEFA'nın 42 liglik örnekleminde maçların önemli bir bölümünün 100 dakikayı aşması bunun somut göstergesi.
UEFA.com
Ancak IFAB'ın yeni zaman yönetimi önlemleri aynı zamanda başka bir eğilim yaratıyor: Futbol yönetimi, kaybedilen zamanı yalnızca telafi etmek yerine kaybın kendisini azaltmaya çalışıyor.
The Ifab Downloads
Bu nedenle önümde iki olası gelecek görüyorum.
Birinci senaryoda maçlarda +8, +9 ve zaman zaman +10 dakikalar daha sık görülür. Özellikle VAR, oyuncu değişiklikleri ve uzun sakatlıklar bir araya geldiğinde bu kaçınılmaz olabilir.
İkinci senaryoda ise yeni kurallar zaman kaybını azaltır ve ortalama ilave süre yeniden daha makul seviyelere yaklaşır.
Bana göre en olası sonuç ikisinin birleşimi: normal maçlarda zaman yönetimi sıkılaşırken, olaylı karşılaşmalarda uzun uzatmalar görülmeye devam edecek.
Son Dakikalar Futbolun Yeni Stratejik Alanı Olabilir mi?
Bence asıl değişim burada yaşanacak.
Eskiden futbol analizlerinde 0-15, 15-30, 30-45 gibi periyotlar konuşulurken gelecekte “90+” bölümü çok daha ayrıntılı analiz edilebilir.
Hangi oyuncu 95. dakikada hâlâ sprint atabiliyor?
Hangi takım 100. dakikada savunma konsantrasyonunu koruyabiliyor?
Hangi teknik direktör değişikliklerini uzatma ihtimaline göre planlıyor?
Hangi oyuncular ekstra sürede karar verme kalitesini koruyor?
Bunlar yalnızca erkek futbolunda değil, kadın futbolunda da giderek daha önemli hale gelecek sorular.
Burada kadınların futboldaki toplumsal ve insan merkezli etkisini, erkek futbolundaki stratejik yaklaşımın karşısına koymak yerine birbirini tamamlayan iki bakış olarak görmek daha sağlıklı. Bir tarafta veri, taktik ve zaman yönetimi; diğer tarafta oyuncu sağlığı, temsil, çalışma koşulları, taraftar deneyimi ve sporun toplumsal erişilebilirliği bulunuyor. Cinsiyet üzerinden sabit özellikler çıkarmak yerine, futbolun farklı aktörlerinin farklı deneyimlerinden yararlanmak çok daha anlamlı.
Forum İçin Asıl Tartışma Burada Başlıyor
Bana göre maçta uzatma konusu, ilk bakışta göründüğünden çok daha büyük bir mesele. Çünkü aslında “kaç dakika daha futbol oynanacak?” sorusunun arkasında adalet, strateji, teknoloji, oyuncu sağlığı ve seyirci deneyimi bulunuyor.
Bir takımın son dakikada attığı golün +8'de gelmesi ile +4'te gelmesi arasında yalnızca dört dakikalık bir fark yok; takımların oyun planı, oyuncu değişiklikleri ve risk alma biçimleri de değişiyor.
Nitekim EURO 2024'te İskoçya-Macaristan karşılaşmasında Macaristan'ın galibiyet golü 90+10'da geldi.
UEFA.com
Sırbistan da Slovenya karşısında 90+5'te attığı golle beraberliği kurtardı.
UEFA.com
Bu örnekler, ilave zamanın artık maçın kenarına iliştirilmiş küçük bir ayrıntı olmadığını gösteriyor.
Peki sizce önümüzdeki 5-10 yılda maçların ortalama süresi daha da artacak mı?
+10 dakikalık uzatmalar sizce futbolun yeni normali olur mu, yoksa yeni zaman yönetimi kuralları bu eğilimi tersine mi çevirir?
VAR kararlarının süresi tamamen uzatmaya eklenmeli mi?
Saatin oyun durduğunda durduğu sisteme geçmek futbolu daha adil mi yapar, yoksa futbolun geleneksel yapısını mı bozar?
Ve belki de en ilginç soru şu:
Bir gün teknik direktörler maç planını 90 dakikaya değil, ortalama 100 dakikalık bir mücadeleye göre hazırlamaya başlarsa futbolun taktik yapısı nasıl değişir?
Kaynak olarak bu değerlendirmede öncelikle IFAB'ın 2026/27 Oyun Kuralları ve kural değişikliklerini, FIFA'nın zaman yönetimi ve hakemlik açıklamalarını, UEFA'nın Avrupa kulüp futboluna ilişkin verilerini ve PubMed/akademik literatürde yayımlanan maç kesintileri, zaman kaybettirme, hakem kararları ve ekstra sürenin fiziksel etkileri üzerine araştırmaları esas aldım.
PubMed Central (PMC)
+5
IFAB
+5
The Ifab Downloads
+5
Futbolda 90. dakika geldiğinde çoğumuzun gözü otomatik olarak skorborda gider. Ardından hakemin gösterdiği “+5”, “+7” ya da “+10” gibi rakamlar maçı bir anda yeniden ilginç hale getirir. Özellikle takımınız gerideyse o birkaç dakika bazen bütün sezonun kaderi kadar önemli görünür. Peki gerçekten neden uzatma olur? Hakem bu süreyi neye göre belirler ve önümüzdeki yıllarda maçların son bölümleri daha da mı uzayacak?
Bu konuya biraz yakından bakınca, uzatmanın yalnızca sakatlıklarla ilgili olmadığını görüyoruz. Oyuncu değişiklikleri, gol sevinçleri, VAR incelemeleri, sakatlık tedavileri, oyunun yeniden başlatılmasının gecikmesi ve çeşitli disiplin olayları maçın gerçek oynama süresini azaltabiliyor. Güncel kurallar da hakemlerin bu kayıpları hesaba katmasını öngörüyor.
IFAB
+1
Benim futbola dair kişisel gözlemimde en dikkat çekici değişim, eskiden “3-4 dakika uzatma” diye alıştığımız son bölümün artık çok daha değişken hale gelmesi. Bunun yalnızca hakem tercihi olmadığını, futbolun giderek daha karmaşık bir oyun haline gelmesinin doğal sonucu olduğunu düşünüyorum.
Maçta Uzatma Tam Olarak Neden Verilir?
Öncelikle iki farklı kavramı ayırmak gerekiyor. Halk arasında “uzatma” denildiğinde bazen normal sürenin sonuna eklenen ilave süre, bazen de kupalarda beraberlik sonrası oynanan 30 dakikalık ekstra süre kastediliyor.
Normal lig maçında karşılaşma 45'er dakikalık iki devreden oluşur. Ancak oyun sırasında kaybedilen süreler tamamen yok sayılmaz. IFAB'ın güncel Oyun Kuralları'na göre hakem; oyuncu değişiklikleri, sakat oyuncuların değerlendirilmesi, zaman kaybettirme, disiplin cezaları, VAR kontrolleri ve incelemeleri, gol sevinçleri ve önemli yeniden başlatma gecikmeleri gibi nedenlerle kaybedilen zamanı hesaba katar. Gösterilen süre minimum süredir ve hakem gerektiğinde bu süreyi artırabilir.
IFAB
Bu nedenle örneğin ikinci yarıda 5 dakika kayıp oluştuysa hakemin “+5” göstermesi şaşırtıcı değildir. Fakat +5 başladıktan sonra yeni bir sakatlık veya başka bir ciddi zaman kaybı yaşanırsa süre daha da uzayabilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Hakem, ilk yarıda yapılan zamanlama hatasını ikinci yarının süresini değiştirerek telafi edemez. Yani her devrenin kendi zaman hesabı bulunur.
IFAB
VAR, Oyuncu Değişiklikleri ve Gol Sevinçleri Neden Bu Kadar Önemli?
Modern futbolun temposu yükseldikçe oyunun kesildiği anların niteliği de değişti. VAR bunun en görünür örneklerinden biri. Bir pozisyonun kontrol edilmesi birkaç saniye sürebileceği gibi, hakemin monitöre gidip inceleme yapması halinde daha uzun bir duraklama da oluşabiliyor.
FIFA'nın 2022 Dünya Kupası sonrasında yaptığı açıklamalarda, sakatlıklar, oyuncu değişiklikleri, VAR kontrolleri ve gol sevinçlerinin kaybedilen süreyi ciddi biçimde artırdığı özellikle vurgulanmıştı. İngiltere-İran maçında iki oyuncunun sakatlıkları tek başına yaklaşık 14 dakikalık duraklamaya neden olmuş, diğer olaylarla birlikte toplamda 23 dakikalık ilave süre ortaya çıkmıştı.
Inside FIFA
Buradan önemli bir gelecek tahmini çıkıyor: VAR tamamen ortadan kalkmadığı ve futbol daha fazla teknolojik denetime yöneldiği sürece, maçların kayıp zaman hesabı basit bir kronometre meselesi olmaktan çıkacak.
Hatta IFAB'ın 2026/27 kurallarına ilişkin son değişikliklerinde oyunun temposunu korumaya yönelik yeni zaman yönetimi önlemleri bulunuyor. Taç atışı ve kale vuruşunun kasıtlı olarak geciktirilmesi gibi durumlarda görsel beş saniyelik geri sayım uygulanması bu yaklaşımın önemli örneklerinden biri.
The Ifab Downloads
İstatistikler Neden Maçların 100 Dakikaya Yaklaştığını Gösteriyor?
UEFA'nın Avrupa kulüp futboluna ilişkin 2024 raporu burada oldukça dikkat çekici. Rapora göre 2023/24 sezonunda incelenen üst düzey liglerin yaklaşık dörtte birindeki maçlar 100 dakikanın üzerine çıktı. 42 üst düzey ligin tamamı dikkate alındığında 2022/23 sezonundaki ortalama maç uzunluğu 97,4 dakika olarak hesaplandı. Türkiye Süper Lig'i ise 2022/23'te ortalama 101,9 dakikayla oldukça yüksek bir değere sahipti.
UEFA.com
Bu rakamlar “futbol artık 100 dakikadır” anlamına gelmiyor. Sadece 90 dakikalık resmi sürenin üzerine eklenen sürelerin bazı liglerde artık oldukça önemli hale geldiğini gösteriyor.
Daha eski bilimsel araştırmalar da oyunun kesintilerinin futbolda stratejik bir boyut taşıyabildiğini ortaya koymuştu. Bir çalışmada maç başına çok sayıda oyun kesintisi bulunduğu, özellikle oyunun son bölümünde önde olan takımların bazı yeniden başlatmaları daha yavaş gerçekleştirdiği gözlemlenmişti.
PubMed
Başka bir araştırma ise zaman kaybettirmenin kalecinin topu elinde tutması, kale vuruşu, taç, serbest vuruş, korner ve oyuncu değişiklikleri gibi farklı durumlarda stratejik olarak kullanılabildiğini gösterdi.
PubMed
Dolayısıyla uzatma sadece “sakatlanan oyuncunun tedavisi” değildir. Futbolun stratejik yapısıyla doğrudan bağlantılıdır.
Erkek Futbolunda Geleceğin Stratejisi: Son 10 Dakika Daha Değerli Olabilir mi?
Burada erkek futbolunu ele alırken bunu biyolojik ya da karakter temelli bir genelleme olarak değil, günümüzde erkek profesyonel futbolunda görülen taktik ve ekonomik yapı üzerinden değerlendirmek daha doğru olur.
Önümüzdeki yıllarda teknik ekiplerin maçın son bölümünü daha hassas planlayacağını düşünüyorum. Veri analitiği zaten oyuncu yorgunluğunu, sprint kapasitesini, pres yoğunluğunu ve rakibin savunma davranışını takip ediyor. Uzatmaların artması, bu verilerin 90 dakika yerine 95, 100 veya daha uzun süreli senaryolara göre yorumlanmasını daha önemli hale getirebilir.
Özellikle önde olan takım açısından son dakikalar artık yalnızca “skoru koruma” değil, zaman yönetimiyle risk yönetimini birlikte yapma problemi olacak.
Geride olan takım içinse +7 veya +9 dakika, hücum planının tamamen değişmesi anlamına gelebilir. Teknik direktörler daha erken oyuncu değişiklikleri yaparak son bölüme yüksek tempolu oyuncular saklayabilir.
Bu nedenle erkek futbolunda geleceğin önemli taktik sorularından biri şu olabilir:
Bir takım 90 dakikayı değil, 100 dakikalık maçı nasıl kazanacak?
Bu soru özellikle yüksek seviyeli turnuvalarda daha da önem kazanabilir.
Kadın Futbolunda İnsan Odaklı Değişim Nereye Gidebilir?
Kadın futbolunu yalnızca erkek futbolunun bir kopyası gibi değerlendirmek doğru olmaz. Profesyonel kadın futbolunun küresel ölçekte büyümesiyle birlikte seyirci deneyimi, oyuncu sağlığı, hakemlik standartları, yayıncılık ve çalışma koşulları da daha fazla gündeme geliyor.
Burada “kadınlar böyledir, erkekler şöyledir” şeklinde bir ayrım yapmak yerine, kadın futbolunun gelişiminde insan odaklı ihtiyaçların ve toplumsal etkilerin daha fazla tartışılacağını öngörüyorum.
FIFA'nın kadın hakemlerle ilgili güncel çalışmalarında da temsil, kültürel kalıplar ve kadınların hakemlikte karşılaştıkları yapısal engeller üzerinde duruluyor. FIFA, hakemlikte yetkinliğin cinsiyetten bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini vurgularken kadınların üst düzey görevlere erişimindeki tarihsel engellere de dikkat çekiyor.
Inside FIFA
Bu nedenle gelecekte kadın futbolunda uzatma tartışmasının yalnızca “kaç dakika verilmeli?” sorusuyla sınırlı kalacağını düşünmüyorum.
Oyuncu sağlığı nasıl korunacak?
Hakemlerin iş yükü nasıl yönetilecek?
Takvim yoğunluğu nasıl düzenlenecek?
Seyircinin maçı izleme deneyimi nasıl korunacak?
Bunların tamamı aynı tartışmanın parçası haline gelebilir.
Üstelik sakatlıkların uzatma süresine etkisi yalnızca teorik bir mesele değil. Türkiye'deki araştırmacıların da yer aldığı profesyonel futbol çalışmasında 266 maç incelenmiş ve 893 sakatlık kaynaklı oyun durması tespit edilmişti. Ortalama sakatlık kaynaklı duraklama yaklaşık 88,7 saniyeydi.
PubMed
Bu tür bulgular gelecekte “oyuncunun gerçekten tedaviye ihtiyacı var mı?” sorusunun daha bilimsel biçimde ele alınmasına yol açabilir.
Gelecekte Hakemler Uzatmayı Daha Bilimsel mi Hesaplayacak?
Bence en güçlü gelecek tahminlerinden biri bu.
2026'da yayımlanan bir çalışmada 2022/23 Bundesliga sezonunun ikinci yarısındaki ilave süreler incelendi. Araştırmacılar, hakemlerin kurallara uymasına rağmen farklı kesinti türlerine karşı zaman hesabında tutarsızlıklar bulunduğunu belirledi. Çalışmada özellikle gol sevinçleri, oyuncu değişiklikleri, sakatlıklar ve VAR duraklamalarının hakemler tarafından aynı ağırlıkta değerlendirilmediği görüldü.
PubMed
Bu sonuç bana göre teknolojinin hakemin yerini alacağı anlamına gelmiyor. Daha olası senaryo, teknolojinin hakeme karar desteği vermesi.
Gelecekte bir sistem maç sırasında şu verileri otomatik olarak hesaplayabilir:
Oyuncu değişikliklerinde geçen süre
VAR kontrolünün süresi
Sakatlık nedeniyle duran oyun
Gol sevinçlerinin süresi
Topun oyuna yeniden sokulmasında yaşanan gecikmeler
Disiplin olayları nedeniyle kaybedilen zaman
Diğer olağan dışı duraklamalar
Hakem yine nihai kararı verebilir; ancak önünde gerçek zamanlı bir veri tablosu bulunabilir.
Bu, uzatma kararlarının daha standart hale gelmesini sağlayabilir.
“Uzatma” ile “Ekstra Süre” Aynı Şey Değil
Forumlarda sık karşılaştığım bir karışıklık da bu.
Lig maçının sonunda hakemin gösterdiği +6 dakika, normal sürede kaybedilen zamanın telafisidir. Buna karşılık bazı kupa ve eleme müsabakalarında maç 90 dakika sonunda berabere kalırsa kurallara bağlı olarak iki adet 15 dakikalık ekstra süre oynanabilir. Bu durumda toplam süre 120 dakikaya kadar çıkabilir.
Ekstra süre ise fiziksel açıdan tamamen farklı bir durumdur.
Bilimsel bir sistematik inceleme, 120 dakikalık maçlarda ekstra sürenin ilerleyen dakikalarında toplam ve yüksek yoğunluklu koşu mesafelerinin azaldığını, şut hızının, pas ve dripling sayılarının da normal 90 dakikaya kıyasla düşebildiğini ortaya koyuyor.
PubMed Central (PMC)
Yani maçın uzaması yalnızca seyirci için daha fazla futbol demek değildir. Oyuncular açısından yorgunluk, karar kalitesi ve sakatlık riskleri açısından farklı bir oyun ortamı yaratır.
Yerel Futbolda Bizi Ne Bekliyor?
Türkiye açısından konu ayrıca ilginç. UEFA verilerinde Süper Lig'in 2022/23 sezonunda ortalama maç süresinin 101,9 dakika olması, Türkiye'de ilave zamanın zaten ciddi bir seviyeye ulaştığını gösteriyor.
UEFA.com
Bence yerel düzeyde asıl tartışma, “neden bu kadar uzuyor?” sorusundan “bu süre nasıl daha adil ve şeffaf yönetilir?” sorusuna doğru kayacak.
Özellikle VAR'ın kullanıldığı maçlarda taraftarın en çok istediği şeylerden biri açıklık. Bir takım +8 dakikayı gördüğünde, seyirci bunun nereden geldiğini anlayabilirse hakeme yönelik tepkinin de azalması mümkün.
Belki gelecekte stadyum ekranlarında çok daha gelişmiş zaman bilgileri görebiliriz. Örneğin yalnızca “+7” yerine, sistemin hangi tür duraklamaları hesaba kattığını gösteren daha açıklayıcı bir veri sunulabilir.
Bu, taraftar deneyimini de değiştirebilir.
Küresel Futbol İçin En Büyük Tartışma: Saat Dursun mu?
Asıl büyük değişiklik ise çok daha radikal olabilir: Futbolun tamamen etkin oyun süresi sistemine geçmesi.
Zaman kaybettirmenin stratejik bir davranış olduğunu gösteren araştırmalar, oyunun durduğu sürelerde saatin işlemeye devam etmesinin takımlara zaman kazanma teşviki verdiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, oyun durduğunda saatin de durduğu bir sistemin oyunu daha zaman verimli hale getirebileceğini öne sürüyor.
PubMed
Fakat bunun futbolun karakterini değiştireceği de açık.
Basketboldaki gibi tamamen duran bir saat sistemi futbolda 90 dakikalık geleneksel yapıyı ciddi biçimde dönüştürür. Bu nedenle yakın gelecekte bunun bir anda tüm profesyonel futbolun standardı haline gelmesi bana göre düşük ihtimal.
Daha gerçekçi senaryo, mevcut sistemin giderek daha hassas hale gelmesi.
IFAB'ın 2026/27 sezonu için zaman kaybını ve oyunun temposundaki kesintileri azaltmaya yönelik yeni düzenlemeler getirmesi de bu yönde bir işaret olarak okunabilir.
The Ifab Downloads
Benim Geleceğe Dair Tahminim: +10 Dakika Sıradanlaşabilir mi?
Kısa cevap: Bazı maçlarda evet, fakat her maçta değil.
Veriler, maçların uzama eğiliminin güçlü olduğunu gösteriyor. UEFA'nın 42 liglik örnekleminde maçların önemli bir bölümünün 100 dakikayı aşması bunun somut göstergesi.
UEFA.com
Ancak IFAB'ın yeni zaman yönetimi önlemleri aynı zamanda başka bir eğilim yaratıyor: Futbol yönetimi, kaybedilen zamanı yalnızca telafi etmek yerine kaybın kendisini azaltmaya çalışıyor.
The Ifab Downloads
Bu nedenle önümde iki olası gelecek görüyorum.
Birinci senaryoda maçlarda +8, +9 ve zaman zaman +10 dakikalar daha sık görülür. Özellikle VAR, oyuncu değişiklikleri ve uzun sakatlıklar bir araya geldiğinde bu kaçınılmaz olabilir.
İkinci senaryoda ise yeni kurallar zaman kaybını azaltır ve ortalama ilave süre yeniden daha makul seviyelere yaklaşır.
Bana göre en olası sonuç ikisinin birleşimi: normal maçlarda zaman yönetimi sıkılaşırken, olaylı karşılaşmalarda uzun uzatmalar görülmeye devam edecek.
Son Dakikalar Futbolun Yeni Stratejik Alanı Olabilir mi?
Bence asıl değişim burada yaşanacak.
Eskiden futbol analizlerinde 0-15, 15-30, 30-45 gibi periyotlar konuşulurken gelecekte “90+” bölümü çok daha ayrıntılı analiz edilebilir.
Hangi oyuncu 95. dakikada hâlâ sprint atabiliyor?
Hangi takım 100. dakikada savunma konsantrasyonunu koruyabiliyor?
Hangi teknik direktör değişikliklerini uzatma ihtimaline göre planlıyor?
Hangi oyuncular ekstra sürede karar verme kalitesini koruyor?
Bunlar yalnızca erkek futbolunda değil, kadın futbolunda da giderek daha önemli hale gelecek sorular.
Burada kadınların futboldaki toplumsal ve insan merkezli etkisini, erkek futbolundaki stratejik yaklaşımın karşısına koymak yerine birbirini tamamlayan iki bakış olarak görmek daha sağlıklı. Bir tarafta veri, taktik ve zaman yönetimi; diğer tarafta oyuncu sağlığı, temsil, çalışma koşulları, taraftar deneyimi ve sporun toplumsal erişilebilirliği bulunuyor. Cinsiyet üzerinden sabit özellikler çıkarmak yerine, futbolun farklı aktörlerinin farklı deneyimlerinden yararlanmak çok daha anlamlı.
Forum İçin Asıl Tartışma Burada Başlıyor
Bana göre maçta uzatma konusu, ilk bakışta göründüğünden çok daha büyük bir mesele. Çünkü aslında “kaç dakika daha futbol oynanacak?” sorusunun arkasında adalet, strateji, teknoloji, oyuncu sağlığı ve seyirci deneyimi bulunuyor.
Bir takımın son dakikada attığı golün +8'de gelmesi ile +4'te gelmesi arasında yalnızca dört dakikalık bir fark yok; takımların oyun planı, oyuncu değişiklikleri ve risk alma biçimleri de değişiyor.
Nitekim EURO 2024'te İskoçya-Macaristan karşılaşmasında Macaristan'ın galibiyet golü 90+10'da geldi.
UEFA.com
Sırbistan da Slovenya karşısında 90+5'te attığı golle beraberliği kurtardı.
UEFA.com
Bu örnekler, ilave zamanın artık maçın kenarına iliştirilmiş küçük bir ayrıntı olmadığını gösteriyor.
Peki sizce önümüzdeki 5-10 yılda maçların ortalama süresi daha da artacak mı?
+10 dakikalık uzatmalar sizce futbolun yeni normali olur mu, yoksa yeni zaman yönetimi kuralları bu eğilimi tersine mi çevirir?
VAR kararlarının süresi tamamen uzatmaya eklenmeli mi?
Saatin oyun durduğunda durduğu sisteme geçmek futbolu daha adil mi yapar, yoksa futbolun geleneksel yapısını mı bozar?
Ve belki de en ilginç soru şu:
Bir gün teknik direktörler maç planını 90 dakikaya değil, ortalama 100 dakikalık bir mücadeleye göre hazırlamaya başlarsa futbolun taktik yapısı nasıl değişir?
Kaynak olarak bu değerlendirmede öncelikle IFAB'ın 2026/27 Oyun Kuralları ve kural değişikliklerini, FIFA'nın zaman yönetimi ve hakemlik açıklamalarını, UEFA'nın Avrupa kulüp futboluna ilişkin verilerini ve PubMed/akademik literatürde yayımlanan maç kesintileri, zaman kaybettirme, hakem kararları ve ekstra sürenin fiziksel etkileri üzerine araştırmaları esas aldım.
PubMed Central (PMC)
+5
IFAB
+5
The Ifab Downloads
+5